เรื่องจริงของลุงตี่
เอากระถางด่านเกวียนไปขายอเมริกา แล้วไม่ได้ออเดอร์ใหญ่
ช่วงปี 2541–2542 ผมตั้งบริษัท Chaba Collection ส่งออกกระถางและแจกันดินเผาด่านเกวียน กับของตกแต่งบ้าน แบกสินค้าไปออกงานแสดงสินค้าที่ชิคาโก แอตแลนตา และลอสแอนเจลิส
งานที่คนไม่ค่อยเห็นมีเยอะกว่าที่คิด ทั้งพิธีการออกของ ทั้งเช่าโกดังเก็บสินค้าที่โน่น ตัวเลขแน่ ๆ ผมจำไม่ได้แล้ว แต่เท่าที่จำได้ ผมต้องตั้งราคาขายสูงกว่าต้นทุนสินค้าราวสิบเท่า หักค่าขนส่ง ค่าโกดัง ค่าออกงานทั้งหมดแล้ว เหลือกำไรประมาณห้าเปอร์เซ็นต์
ผลคือไม่ได้ออเดอร์ใหญ่สักราย ได้แค่ลูกค้ารายย่อยที่ซื้อของในงานไปใช้เอง ทำไปสักพักผมก็เลิก เพราะเหนื่อยมาก และรายได้ไม่เป็นกอบเป็นกำ ตอนนั้นผมเริ่มจากของที่เรามี แล้วหวังว่าตลาดจะชอบ ไม่ได้เริ่มจากการถามว่าตลาดต้องการอะไร
ถ้าย้อนเวลาได้ ผมจะถามสามข้อนี้ก่อนออกเดินทาง
คนอเมริกันต้องการกระถางด่านเกวียนจริงไหม
ถ้าเขาชอบ เขาชอบดีไซน์แบบไหน
เขาซื้อไปใช้ทำอะไร
คำตอบสามข้อนี้จะบอกว่าต้องปรับสินค้าอย่างไร ก่อนจะลงเงินไปออกงานไกลขนาดนั้น
และจะคำนวณให้ครบตั้งแต่แรกว่า ขายรายย่อยในงานอย่างเดียวคุ้มไหม ถ้าต้องบวกราคาสิบเท่าแต่เหลือกำไรแค่ห้าเปอร์เซ็นต์ ธุรกิจแบบนี้ต้องมีลูกค้ารายใหญ่ ไม่อย่างนั้นเหนื่อยเท่าไรก็ไม่พอ
บทเรียน: เริ่มจากตลาด ไม่ใช่เริ่มจากโรงงาน ทุกวันนี้เวลาเจ้าของกิจการมาปรึกษาเรื่องหาตลาดใหม่ ผมจะถามคำถามพวกนี้ก่อนเสมอ
สถานการณ์สมมติ
ยอดขายโต 30% แต่กำไรสุทธิลดลง
ร้านวัสดุก่อสร้างในต่างจังหวัด ลูกชายรับช่วงต่อได้สามปี ปีที่แล้วยอดขายโตเกือบหนึ่งในสาม แต่สิ้นปีกำไรน้อยกว่าเดิม และเงินในบัญชีตึงกว่าตอนพ่อทำ
ผมจะเริ่มดูที่: ยอดที่โตมาจากลูกค้ากลุ่มไหน ถ้ามาจากผู้รับเหมาที่ขอเครดิต 60–90 วันและต่อราคาหนัก ยอดขายจะโต แต่เงินไปจมอยู่ในลูกหนี้ ส่วนกำไรต่อบิลบางลง ต่อมาดูว่าสินค้าที่ขายเพิ่มเป็นตัวกำไรบางหรือเปล่า เช่น เหล็กและปูนที่ทุกร้านขายราคาเดียวกัน
ทาง ก คุมเครดิต ลดวันเครดิตหรือเก็บมัดจำกับรายใหญ่ · ได้เงินสดคืนเร็ว · เสี่ยงเสียลูกค้าบางราย
ทาง ข ปรับส่วนผสมสินค้า ดันกลุ่มกำไรดี เช่น สุขภัณฑ์ สีทา งานตกแต่ง · กำไรต่อบิลดีขึ้น · ใช้เวลาฝึกพนักงานขาย
ทาง ค ทำทั้งสองทางทีละขั้น เริ่มจากลูกค้าห้ารายที่ค้างนานที่สุด · ช้ากว่า แต่เสี่ยงน้อยที่สุด
บทเรียน: ยอดขายเป็นตัวเลขที่ดูดีที่สุดและหลอกเราง่ายที่สุด กำไรกับเงินสดต้องดูคู่กันเสมอ
สถานการณ์สมมติ
ธุรกิจครอบครัว ควรขยายโรงงานตอนนี้ไหม
โรงงานขนมไทยของครอบครัว ทำมาสองรุ่น ห้างสรรพสินค้าเสนอให้ส่งของเพิ่มเป็นสองเท่า ลูกสาวอยากกู้เงินขยายสายการผลิต ส่วนพ่อแม่อยากค่อย ๆ ไป
ผมจะถามก่อนว่า: ตอนนี้กำลังผลิตใช้ไปกี่เปอร์เซ็นต์ ถ้ายังเหลือ แค่เพิ่มกะก็อาจพอ ไม่ต้องกู้ ถ้าห้างจ่ายเงินช้า 60 วัน ยอดที่เพิ่มขึ้นจะดึงเงินสดออกไปเท่าไร แล้วถ้าวันหนึ่งห้างลดคำสั่งซื้อ ครอบครัวรับภาระหนี้ไหวไหม
ทาง ก ขยายเต็มที่ตามที่ห้างขอ · โตเร็ว · ฝากกิจการไว้กับลูกค้ารายเดียวมากเกินไป
ทาง ข รับเพิ่มครึ่งหนึ่งด้วยกำลังผลิตเดิม ต่อรองเงื่อนไขจ่ายเงิน · ไม่ต้องกู้ · อาจเสียโอกาสบางส่วน
ทาง ค ทดลองหกเดือน ตั้งตัวเลขไว้ล่วงหน้าว่าถึงระดับไหนจึงจะลงทุนขยายจริง · ทั้งสองรุ่นตกลงกันได้บนตัวเลข ไม่ใช่บนความรู้สึก
บทเรียน: ความเห็นต่างในธุรกิจครอบครัว มักจบได้เมื่อทุกคนตกลง "เกณฑ์" ร่วมกันก่อน แล้วค่อยเถียงเรื่อง "คำตอบ"
สถานการณ์สมมติ
เจ้าของต้องตอบทุกเรื่อง จนกิจการโตต่อไม่ได้
ร้านอาหารสองสาขา เจ้าของคุมครัว คุมคน คุมเงินเองทั้งหมด อยากเปิดสาขาที่สาม แต่ทุกวันหมดไปกับการตอบไลน์พนักงาน
ผมจะให้จดหนึ่งสัปดาห์ว่า เรื่องที่พนักงานถามซ้ำมีอะไรบ้าง ส่วนใหญ่จะเป็นเรื่องเดิมไม่เกินสิบเรื่อง เรื่องพวกนี้เขียนเป็นกติกาได้ แล้วมอบให้หัวหน้าแต่ละสาขาตัดสินใจเองภายในวงเงินที่กำหนด
ทาง ก จ้างผู้จัดการเขตก่อนเปิดสาขาสาม · เจ้าของว่างเร็ว · ค่าใช้จ่ายคงที่เพิ่มทันที
ทาง ข ทำกติกาและมอบอำนาจในสองสาขาเดิมให้เดินได้ก่อน แล้วค่อยเปิดสาขาใหม่ · ช้ากว่าสามถึงหกเดือน · สาขาใหม่เริ่มบนระบบที่ทดสอบแล้ว
บทเรียน: ถ้าสาขาเดิมยังเดินไม่ได้โดยไม่มีเจ้าของ สาขาใหม่จะเพิ่มงานให้เจ้าของ ไม่ได้เพิ่มกำไร