แล้วสิ่งนี้ก็จะผ่านไป: ปัญญาเหนือกาลเวลาเพื่อใจที่สงบ

คำถามเดียวที่ตอบได้ทุกสถานการณ์

เป็นปัญญาที่เรียบง่ายแต่ทรงพลัง ซึ่งผมเองก็ยึดถือมาตลอดชีวิต โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงที่ชีวิตต้องเผชิญกับคลื่นลมแรง อย่างวิกฤตต้มยำกุ้งปี 2540 ที่ผมก็เป็นหนึ่งในคนที่ต้องฝ่าฟันมา มันคือประโยคที่ว่า 'แล้วสิ่งนี้ก็จะผ่านไป'

สำหรับวัยอย่างพวกเราที่ผ่านประสบการณ์ชีวิตมาพอสมควร ไม่ว่าจะเป็นความสำเร็จ ความผิดหวัง การเริ่มต้นใหม่ หรือการสูญเสีย การได้หยุดทบทวนเรื่องราวเหล่านี้ ถือเป็นการทำความเข้าใจตัวเองอย่างลึกซึ้ง และประโยคนี้แหละครับที่จะเข้ามาเป็นหลักยึดให้ใจเราไม่หวั่นไหวไปกับทุกสิ่งที่เกิดขึ้น

เรื่องเล่าแห่งปัญญา: บทเรียนจากพระราชา

ครั้งหนึ่งนานมาแล้ว มีพระราชาผู้ทรงปรีชาญาณองค์หนึ่ง ทรงเรียกนักปราชญ์ทั้งหลายมาเข้าเฝ้า แล้วตรัสถามว่า “มีถ้อยคำใดไหม ที่ใช้ได้กับทุกสถานการณ์ ทุกที่ ทุกเวลา ช่วยข้าได้เมื่อพวกเจ้าไม่อยู่ให้คำแนะนำ”

นักปราชญ์ต่างพากันครุ่นคิดอย่างหนัก จะมีถ้อยคำเดียวที่ใช้ได้กับทั้งความสุข ความเศร้า ชัยชนะ และความพ่ายแพ้ได้อย่างไร? หลังจากการถกเถียงอันยาวนาน ชายชราผู้หนึ่งก็เสนอถ้อยคำที่ทุกคนเห็นด้วย พวกเขาจึงนำถ้อยคำนั้นไปถวายพระราชา โดยมีเงื่อนไขว่า พระราชาจะเปิดอ่านได้ก็ต่อเมื่ออยู่ในสถานการณ์ที่คับขันที่สุด เมื่อรู้สึกโดดเดี่ยวและหมดหนทางเท่านั้น พระราชาทรงเก็บกระดาษนั้นไว้ใต้แหวนเพชรของพระองค์

หลายวันต่อมา ศัตรูเข้าโจมตีอาณาจักรอย่างไม่ทันตั้งตัว พระราชาและกองทัพสู้รบอย่างกล้าหาญแต่ก็พ่ายแพ้ พระราชาต้องหนีเอาชีวิตรอดเข้าไปในป่าลึก ศัตรูไล่ตามมาติด ๆ จนพระองค์มาถึงทางตัน เบื้องล่างคือหุบเขาหินสูงชันนับพันฟุต ไม่มีทางหนี ไม่มีทางสู้ เสียงม้าของศัตรูดังใกล้เข้ามาเรื่อย ๆ พระราชาทรงสิ้นหวัง ทันใดนั้น เพชรบนแหวนของพระองค์ก็ส่องประกาย พระองค์นึกถึงข้อความที่ซ่อนอยู่ เปิดแหวนออกและอ่านข้อความนั้น

ข้อความนั้นสั้นมากแต่มีความหมายยิ่งใหญ่ ข้อความนั้นคือ – “แล้วสิ่งนี้ก็จะผ่านไป”

พระราชาอ่านซ้ำแล้วซ้ำเล่า พลันความคิดหนึ่งก็แวบเข้ามาในพระทัย – ใช่แล้ว! สิ่งนี้ก็จะผ่านไปเช่นกัน เมื่อไม่กี่วันก่อน พระองค์ยังมีความสุขกับการปกครอง แต่ในวันนี้ อาณาจักรและความสุขก็หายไป ทว่า เมื่อวันแห่งความหรูหราผ่านไป วันแห่งอันตรายนี้ก็จะผ่านไปเช่นกัน ความสงบเข้ามาแทนที่บนใบหน้าของพระองค์ เพียงไม่กี่นาทีต่อมา เสียงฝีเท้าของศัตรูก็ค่อย ๆ เงียบหายไป พวกเขาเคลื่อนไปอีกทางหนึ่ง พระราชาทรงรอดพ้นจากภยันตรายในครั้งนั้น

ต่อมา พระองค์ทรงรวบรวมกองทัพและต่อสู้จนได้ชัยชนะ กอบกู้จักรวรรดิที่สูญเสียไปได้ เมื่อเสด็จกลับสู่เมือง ผู้คนทั้งเมืองต่างยินดีเฉลิมฉลองอย่างยิ่งใหญ่ ดอกไม้ถูกโปรยปราย ผู้คนเต้นรำและขับร้อง ชั่วขณะหนึ่ง พระราชาตรัสกับตัวเองว่า “ข้าคือหนึ่งในกษัตริย์ที่กล้าหาญและยิ่งใหญ่ที่สุด” ท่ามกลางการเฉลิมฉลองนั้น พระองค์ทรงเห็นอัตตาผุดขึ้นในพระองค์ ทันใดนั้น เพชรบนแหวนก็ส่องประกายอีกครั้ง เตือนให้พระองค์นึกถึงข้อความนั้น พระองค์เปิดอ่านอีกครั้ง: “แล้วสิ่งนี้ก็จะผ่านไป”

พระองค์ทรงนิ่งเงียบ สีหน้าเปลี่ยนจากความหยิ่งผยองเข้าสู่สภาวะแห่งความถ่อมตนอย่างแท้จริง หากสิ่งนี้กำลังจะผ่านไป มันก็ไม่ใช่ของคุณ ความพ่ายแพ้ไม่ใช่ของคุณ ชัยชนะก็ไม่ใช่ของคุณ คุณเป็นเพียงผู้เฝ้ามอง ทุกสิ่งล้วนผ่านไป

ความไม่เที่ยง: หลักคิดที่ปลดปล่อยใจ

เรื่องราวของพระราชาสอนให้เราเห็นถึงสัจธรรมที่สำคัญที่สุดข้อหนึ่งของชีวิต นั่นคือ ความไม่เที่ยง (อนิจจัง) ไม่ว่าจะเป็นความสุข ความเศร้า ความสำเร็จ หรือความล้มเหลว ล้วนเป็นสิ่งที่เกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไป ไม่มีอะไรคงอยู่ถาวร

• เมื่อสุข: เรามักจะหลงระเริง ยึดติดกับความสุขนั้นจนลืมไปว่ามันไม่จีรัง และเมื่อความสุขนั้นผ่านไป ก็อาจเกิดความทุกข์จากการพลัดพราก
• เมื่อทุกข์: เรามักจะจมดิ่ง คิดว่าความทุกข์นั้นจะอยู่กับเราตลอดไป จนมองไม่เห็นทางออก ซึ่งการระลึกว่า 'แล้วสิ่งนี้ก็จะผ่านไป' จะช่วยให้เราคลายความกังวล และมีความหวังว่าสถานการณ์จะเปลี่ยนไปในที่สุด

การเข้าใจว่าทุกสิ่งล้วนเป็นเพียงปรากฏการณ์ที่ผ่านมาแล้วก็ผ่านไป ไม่ได้เป็นของเราอย่างแท้จริง จะช่วยให้เราไม่ยึดมั่นถือมั่นกับสิ่งใดมากเกินไป ไม่ว่าจะเป็นลาภ ยศ สรรเสริญ หรือแม้แต่ร่างกายของเราเอง

การนำไปใช้ในชีวิตจริงของคนวัย 40+

สำหรับพวกเราในวัย 40+ ที่ต้องเผชิญกับความท้าทายรอบด้าน ทั้งเรื่องงาน การเงิน หรือสุขภาพ การนำหลักคิดนี้มาใช้สามารถช่วยได้มากครับ

• ด้านการเงิน: หากช่วงนี้หุ้นตก หรือธุรกิจมีปัญหา ลองนึกถึงประโยคนี้ดูนะครับ ตลาดการเงินมีความผันผวนเป็นเรื่องปกติ ไม่มีอะไรที่ตกต่ำตลอดไป และไม่มีอะไรที่ขึ้นตลอดไปเช่นกัน การมีสติและไม่ตื่นตระหนก จะช่วยให้เราตัดสินใจได้ดีขึ้น และอาจต้องปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านการเงินเพื่อวางแผนรับมืออย่างเหมาะสม
• ด้านสุขภาพ: เมื่อเจ็บป่วย หรือรู้สึกว่าร่างกายไม่เหมือนเดิม การยอมรับว่าเป็นส่วนหนึ่งของชีวิต และดูแลตัวเองให้ดีที่สุดเท่าที่จะทำได้ พร้อมกับปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ จะช่วยให้เราผ่านพ้นช่วงเวลาที่ยากลำบากไปได้ด้วยใจที่เข้มแข็ง
• ด้านความสัมพันธ์: ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของครอบครัว เพื่อน หรือคนรอบข้าง ทุกความสัมพันธ์ย่อมมีขึ้นมีลง มีช่วงเวลาที่ดีและช่วงเวลาที่ต้องปรับตัว การเข้าใจว่าทุกสิ่งเปลี่ยนแปลงได้ จะช่วยให้เราปล่อยวางความคาดหวัง และมองความสัมพันธ์ด้วยใจที่เมตตามากขึ้น

การฝึกฝนจิตใจให้ระลึกถึง 'แล้วสิ่งนี้ก็จะผ่านไป' ไม่ใช่การเพิกเฉยต่อปัญหา แต่เป็นการมองปัญหาด้วยมุมมองที่กว้างขึ้น เข้าใจธรรมชาติของโลก และไม่ให้ปัญหามาครอบงำจิตใจเราจนเกินไป

บทสรุป: ความสงบจากความไม่เที่ยง

หลาน ๆ ครับ การเข้าใจสัจธรรมข้อนี้ทำให้เราวางใจได้ ไม่ยึดติดกับสิ่งใดมากเกินไป ไม่ว่าตอนนี้ชีวิตจะดีหรือไม่ดีเพียงใด ขอให้จำไว้ว่า 'แล้วสิ่งนี้ก็จะผ่านไป'

มันจะช่วยให้เรามีสติ ไม่หลงระเริงเมื่อสุข และไม่จมดิ่งเมื่อทุกข์ ทำให้เราสามารถเผชิญหน้ากับทุกสถานการณ์ในชีวิตด้วยความสงบและเข้าใจ นี่แหละครับคือการฝึกฝนจิตใจที่ลุงตี่อยากชวนให้พวกเราลองนำไปใช้ในชีวิตประจำวัน เพื่อใจที่เข้มแข็งและสงบอย่างแท้จริงครับ