ทำไมเราถึงกินเยอะเกินไปเวลาเครียด? แกะรอย 'การกินตามอารมณ์' และทางออก

ทำความเข้าใจ 'การกินตามอารมณ์'

เคยผ่านประสบการณ์ชีวิตมาไม่น้อย และอาจจะเคยสังเกตเห็นตัวเองหรือคนรอบข้างว่า บางครั้งเราก็กินเยอะเกินไป ทั้งๆ ที่ไม่ได้รู้สึกหิวจริงๆ อาการแบบนี้แหละครับที่เราเรียกว่า 'การกินตามอารมณ์' (Emotional Overeating) ซึ่งไม่ใช่แค่เรื่องของความหิวทางกายภาพ แต่เป็นการที่เราใช้การกินเพื่อรับมือกับความรู้สึกต่างๆ ที่อยู่ข้างใน

ผมเองในวัย 68 ปี ผ่านร้อนผ่านหนาวมาพอสมควร โดยเฉพาะวิกฤตต้มยำกุ้งปี 2540 ที่ทำให้หลายคนต้องเผชิญกับความเครียดและความไม่แน่นอน ซึ่งในช่วงเวลาแบบนั้น การกินอาจกลายเป็นกลไกหนึ่งที่เราใช้เพื่อปลอบประโลมจิตใจโดยไม่รู้ตัว

ปัจจัยที่ซ่อนอยู่เบื้องหลังการกินตามอารมณ์

การกินตามอารมณ์ไม่ใช่เรื่องง่ายๆ ที่จะบอกว่าเกิดจากสาเหตุเดียว แต่มีหลายปัจจัยที่เข้ามาเกี่ยวข้อง ลองมาดูกันครับว่ามีอะไรบ้าง

• ความเครียด: เมื่อเราเครียด ร่างกายจะหลั่งฮอร์โมนคอร์ติซอล ซึ่งอาจกระตุ้นความอยากอาหารได้ ทำให้เราอยากกินมากขึ้น โดยเฉพาะอาหารรสหวานหรือมันๆ เพื่อคลายเครียดชั่วคราว
• ความรู้สึกด้านลบ: ไม่ว่าจะเป็นความเบื่อ ความเหงา ความกังวล หรือความรู้สึกไม่สบายใจอื่นๆ บางครั้งเราก็ใช้การกินเป็นทางออกชั่วคราว เพื่อหลีกหนีจากความรู้สึกเหล่านั้น
• ภาพลักษณ์ตนเอง: บางคนที่มีความรู้สึกไม่ดีกับตัวเอง (Low Self-Esteem) หรือมีภาพลักษณ์ตัวเองในแง่ลบ อาจจะใช้การกินเพื่อปลอบประโลม หรือบางครั้งอาจเป็นเหมือนการแสดงออกถึงความรู้สึกภายในที่ถูกละเลย
• ภาวะซึมเศร้า: มีงานวิจัยที่ชี้ให้เห็นความเชื่อมโยงระหว่างภาวะซึมเศร้ากับการกินตามอารมณ์ บางคนอาจใช้การกินเพื่อ 'ทำให้ชาชิน' กับความรู้สึกที่รับมือได้ยาก แต่ในบางกรณี ภาวะซึมเศร้าที่รุนแรงขึ้นก็อาจทำให้ความอยากอาหารลดลงได้เช่นกัน
• ประสบการณ์ในอดีต: สำหรับบางคน ประสบการณ์ที่ไม่ดีในอดีต หรือความต้องการบางอย่างที่ไม่ได้รับการตอบสนอง อาจส่งผลให้เกิดพฤติกรรมการกินตามอารมณ์ได้
• ปัจจัยกระตุ้นอื่นๆ: บางครั้งก็เป็นเรื่องเล็กๆ น้อยๆ ในชีวิตประจำวัน เช่น ความเบื่อหน่าย การต้องเข้าสังคมแล้วรู้สึกกดดัน หรือแม้แต่ปัญหาด้านการเงินและความสัมพันธ์ ก็ล้วนเป็นตัวกระตุ้นให้เราหันไปพึ่งพาอาหารได้

แล้วเราจะรับมือกับการกินตามอารมณ์ได้อย่างไร?

การจะจัดการกับการกินตามอารมณ์นั้น ต้องเริ่มจากการทำความเข้าใจตัวเองก่อนครับว่า อะไรคือ 'ตัวกระตุ้น' ให้เรากินเมื่อไม่ได้หิว ลองสังเกตตัวเองดูว่าเมื่อไรที่เรามักจะหยิบของกินขึ้นมา และมีอารมณ์อะไรซ่อนอยู่เบื้องหลัง

• จดบันทึก: ลองจดบันทึกว่าเรากินอะไรไปบ้าง กินตอนไหน และรู้สึกอย่างไรในตอนนั้น จะช่วยให้เรามองเห็นรูปแบบและตัวกระตุ้นได้ชัดเจนขึ้น
• หากิจกรรมอื่นทำ: เมื่อรู้สึกอยากกินทั้งๆ ที่ไม่ได้หิว ลองหากิจกรรมอื่นมาทำแทน เช่น เดินเล่น ฟังเพลง อ่านหนังสือ คุยกับเพื่อน หรือทำสิ่งที่ชอบ เพื่อเบี่ยงเบนความสนใจ
• รับมือกับความเครียด: หาวิธีจัดการความเครียดที่เหมาะสมกับตัวเอง เช่น การออกกำลังกายเบาๆ การฝึกสมาธิ หรือการทำกิจกรรมที่ผ่อนคลาย
• ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ: หากรู้สึกว่าการกินตามอารมณ์ส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวันอย่างมาก หรือสงสัยว่าอาจมีภาวะซึมเศร้าหรือปัญหาทางจิตใจอื่นๆ แนะนำให้ปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต เพื่อรับคำแนะนำและการช่วยเหลือที่เหมาะสมครับ

การดูแลจิตใจของเราก็สำคัญไม่แพ้การดูแลร่างกายนะครับ การทำความเข้าใจและรับมือกับการกินตามอารมณ์อย่างถูกวิธี จะช่วยให้เรามีสุขภาพกายและใจที่ดีขึ้นได้อย่างยั่งยืนครับ