ก้าวข้ามกับดัก 'เหยื่อทางอารมณ์': สร้างพลังจากข้างในตัวเรา

ทำความเข้าใจ 'กับดักเหยื่อทางอารมณ์'

สวัสดีครับพ่อแม่พี่น้องทุกท่าน ในฐานะที่ผมผ่านร้อนผ่านหนาวมาพอสมควร โดยเฉพาะช่วงวิกฤตเศรษฐกิจปี 2540 ที่สอนอะไรผมหลายอย่าง ผมเห็นว่าไม่ว่าจะเรื่องการเงินหรือเรื่องชีวิตส่วนตัว สิ่งหนึ่งที่สำคัญไม่แพ้กันคือเรื่องของ 'ใจ' ครับ

ผมสังเกตเห็นว่าบ่อยครั้งที่พวกเราหลายคน โดยเฉพาะในวัย 40+ ที่ต้องแบกรับภาระและความคาดหวังมากมาย มักจะเผลอตกหลุมพรางที่เรียกว่า 'เหยื่อทางอารมณ์' โดยที่เราอาจไม่ทันรู้ตัวด้วยซ้ำครับ

การเป็น 'เหยื่อทางอารมณ์' ไม่ได้หมายถึงการที่เราอ่อนแอหรือน่าสงสาร แต่หมายถึงสถานการณ์ที่เรามอบอำนาจในการกำหนดความรู้สึก สุขภาพใจ และคุณค่าในตัวเราให้กับสิ่งภายนอก ไม่ว่าจะเป็นบุคคล สถานการณ์ หรือแม้แต่สิ่งของต่างๆ ลองสังเกตดูนะครับว่าเราเคยอยู่ในสถานการณ์เหล่านี้บ้างไหม:

• **ผูกความสุขไว้กับคนอื่น:** เมื่อเราคาดหวังให้คู่ชีวิต ลูก หรือคนรอบข้างต้องทำตามที่เราต้องการ ถึงจะรู้สึกมีความสุขหรือมีคุณค่า
• **ให้คำพูดคนอื่นมาตัดสิน:** เมื่อคำชมหรือคำวิจารณ์จากคนอื่น มีอิทธิพลอย่างมากต่อความรู้สึกมั่นใจในตัวเองของเรา
• **โทษสิ่งภายนอก:** เมื่อเราเชื่อว่าความโกรธ ความผิดหวัง หรือความไม่สบายใจของเรา มีต้นเหตุมาจากคนอื่นหรือสถานการณ์ที่ไม่เป็นไปตามที่เราหวังเสมอ
• **ผูกติดกับวัตถุหรือสถานะ:** เมื่อเรารู้สึกว่าต้องมีทรัพย์สินบางอย่าง ตำแหน่งหน้าที่การงานที่สูงส่ง หรือการได้รับการยอมรับจากสังคม ถึงจะรู้สึกว่าตัวเองมีคุณค่าและมีความสุข

ทุกครั้งที่เราเผลอให้สิ่งเหล่านี้มาเป็นตัวกำหนดความรู้สึกภายในของเรา นั่นคือเรากำลังมอบอำนาจให้สิ่งภายนอกมาควบคุม และเราก็จะรู้สึกเหมือนถูกกระทำโดยทางเลือกหรือสถานการณ์เหล่านั้นครับ

ดึงพลังกลับคืนด้วย 'ความรับผิดชอบส่วนบุคคล'

แล้วเราจะหลุดพ้นจากกับดักนี้ได้อย่างไรล่ะครับ? คำตอบอยู่ที่การที่เราเลือกที่จะดึงพลังกลับคืนมาสู่ตัวเราเอง ผ่านการยอมรับ 'ความรับผิดชอบส่วนบุคคล' (Personal Responsibility)

ความรับผิดชอบส่วนบุคคลในที่นี้ ไม่ได้แปลว่าเราต้องแบกรับความผิดทุกอย่างนะครับ แต่หมายถึงการที่เราเลือกที่จะเป็นผู้กำหนดคุณค่าและความสุขของเราจากภายใน ไม่ใช่จากสิ่งภายนอก

• **เริ่มต้นจากภายใน:** ลองมองย้อนกลับมาที่ตัวเอง ว่าอะไรคือสิ่งที่เราให้คุณค่าจริงๆ อะไรคือความสุขที่แท้จริงที่ไม่ได้ขึ้นอยู่กับคนอื่นหรือสิ่งของภายนอก การค้นพบสิ่งเหล่านี้จะช่วยให้เรายืนหยัดได้ด้วยตัวเองมากขึ้น
• **สร้างขอบเขตที่ชัดเจน:** หากมีใครบางคนหรือสถานการณ์บางอย่างที่ทำให้เรารู้สึกไม่สบายใจ เรามีสิทธิ์ที่จะกำหนดขอบเขต เช่น การปฏิเสธที่จะอยู่ในสถานการณ์ที่ทำให้เราถูกตำหนิหรือถูกลดทอนคุณค่า โดยไม่จำเป็นต้องรอให้คนอื่นมาเปลี่ยนเพื่อเรา
• **ฝึกฝนการยอมรับ:** ยอมรับว่าเราไม่สามารถควบคุมทุกสิ่งทุกอย่างในชีวิตได้ แต่เราสามารถควบคุมปฏิกิริยาและมุมมองของเราต่อสิ่งเหล่านั้นได้ เมื่อเรายอมรับความจริงข้อนี้ เราจะรู้สึกอิสระมากขึ้น
• **ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ:** หากรู้สึกว่าติดอยู่ในวงจรนี้จนยากจะก้าวผ่าน การพูดคุยกับผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตหรือนักจิตวิทยา จะช่วยให้เราเข้าใจตัวเองได้ลึกซึ้งขึ้น และหาแนวทางในการสร้างพลังในตัวเองได้อย่างเหมาะสมครับ

ตัวอย่างที่จับต้องได้: การจัดการความขัดแย้งในครอบครัว

ผมขอยกตัวอย่างที่ใกล้ตัวเราทุกคนนะครับ เรื่องความขัดแย้งในครอบครัว โดยเฉพาะเรื่องการเลี้ยงดูบุตรหลาน

สมมติว่าคุณแม่ท่านหนึ่ง (เราเรียกท่านว่าคุณแม่สมศรี) มักจะรู้สึกไม่พอใจอย่างมากกับการที่สามี (คุณพ่อมานะ) ค่อนข้างตามใจลูกมากเกินไป พอเห็นสามีทำอะไรไม่ถูกใจ คุณแม่สมศรีก็จะเริ่มบ่นหรือตำหนิด้วยน้ำเสียงที่ดังขึ้นเรื่อยๆ คุณพ่อมานะก็มักจะเลือกที่จะเงียบ ฟังไปเรื่อยๆ ด้วยความหวังว่าถ้าเขาฟัง คุณแม่สมศรีก็จะใจเย็นลงและอาจจะฟังเหตุผลของเขาบ้าง

แต่ในความเป็นจริงแล้ว คุณพ่อมานะก็มักจะรู้สึกเหมือนเป็นเหยื่อของการบ่นและอารมณ์ของคุณแม่สมศรี และโทษว่าภรรยาเป็นคนขี้โมโหและชอบควบคุม ทำให้เขารู้สึกไม่มีความสุขและไม่มีอำนาจในการตัดสินใจ

ในกรณีนี้ หากคุณพ่อมานะเลือกที่จะรับผิดชอบต่อความรู้สึกของตัวเองแทนที่จะรอให้ภรรยาเปลี่ยน เขาอาจจะทำแบบนี้ครับ:

• **ตั้งขอบเขต:** แทนที่จะเงียบฟังไปเรื่อยๆ คุณพ่อมานะอาจจะเลือกที่จะพูดอย่างใจเย็นว่า “สมศรีครับ ผมเข้าใจว่าคุณไม่สบายใจ แต่ผมขอคุยเรื่องนี้ด้วยเหตุผลและน้ำเสียงที่สุภาพนะครับ ถ้ายังตะโกนอยู่ ผมขอตัวไปสงบสติอารมณ์ก่อน แล้วค่อยมาคุยกันใหม่”
• **ยอมรับความรู้สึกตัวเอง:** คุณพ่อมานะยอมรับว่าเขามีสิทธิ์ที่จะไม่ถูกตะโกนใส่ และความสุขของเขาไม่ได้ขึ้นอยู่กับการที่ภรรยาต้องยอมรับทุกอย่างที่เขาทำ
• **สื่อสารอย่างสร้างสรรค์:** เมื่อสถานการณ์สงบลง เขาก็สามารถหาจังหวะพูดคุยถึงวิธีการเลี้ยงลูกในมุมมองของเขาอย่างเปิดอก โดยเน้นที่การหาจุดร่วมและประโยชน์ของลูก ไม่ใช่การเอาชนะกัน

ตราบใดที่คุณพ่อมานะยังคงต้องการให้ภรรยายอมรับทุกการกระทำของเขา เพื่อที่เขาจะรู้สึกมั่นคงหรือมีคุณค่า เขาก็จะไม่มีทางกล้าที่จะกำหนดขอบเขตเหล่านี้ได้ครับ เพราะกลัวว่าการทำแบบนั้นจะทำให้เขาไม่ได้รับการยอมรับ

ก้าวสู่พลังในตัวคุณอย่างแท้จริง

การรับผิดชอบต่อความรู้สึกมีคุณค่าและความรักในตัวเองของเราเอง แทนที่จะมอบหน้าที่นั้นให้ผู้อื่นหรือให้สิ่งภายนอกมาเป็นตัวกำหนด จะช่วยให้เราหลุดพ้นจากการเป็น 'เหยื่อทางอารมณ์' และก้าวเข้าสู่การมีพลังในตัวเองอย่างแท้จริงครับ

ชีวิตคนเรามีทั้งความสุขและความทุกข์ปะปนกันไปเป็นเรื่องธรรมดา แต่การที่เราเลือกที่จะเป็นนายของอารมณ์และความรู้สึกของเราเอง จะทำให้เราสามารถเผชิญหน้ากับทุกสถานการณ์ได้อย่างเข้มแข็งและสงบเย็น

ผมขอเป็นกำลังใจให้ทุกท่านนะครับ ลองนำแนวคิดนี้ไปปรับใช้ในชีวิตประจำวันดู แล้วคุณจะพบว่าชีวิตมีพลังและอิสระมากขึ้นกว่าเดิมครับ