
ธุรกิจครอบครัวควรขยายกิจการเมื่อไร
ธุรกิจครอบครัวควรขยายกิจการตอนไหน และดูจากอะไรว่าพร้อมแล้ว
ออเดอร์เข้ามาจนเครื่องจักรแทบไม่ได้พัก ญาติผู้ใหญ่ถามว่าทำไมไม่เปิดสาขาสอง อีกฝ่ายบอกว่าอย่าเพิ่งรีบ เก็บเงินไว้ก่อน คุณนั่งอยู่ตรงกลาง ไม่แน่ใจว่าตอนนี้คือจังหวะที่ใช่ หรือเป็นแค่ช่วงที่ตลาดกำลังดี
คำถามว่า "ขยายเมื่อไร" ไม่มีคำตอบเป็นปีหรือเป็นตัวเลขตายตัว ผมเลยอยากให้ดูที่ความพร้อมสามด้านแทน คือความพร้อมของระบบ ของเงินสด และของคน
ต้นเหตุที่มักซ่อนอยู่
อาการที่เห็นคือ "ยอดล้นมือ" หรือ "คู่แข่งเริ่มขยาย" ต้นเหตุที่ทำให้หลายบ้านตัดสินใจพลาดมักเป็นอย่างอื่น
เอาความรู้สึกว่าโตไปปนกับความพร้อมที่จะโต ยอดดีในปีเดียวอาจเป็นเพราะฤดูกาล ลูกค้ารายใหญ่รายเดียว หรือคู่แข่งหยุดชั่วคราว ถ้าขยายตามยอดช่วงนี้ แล้วยอดกลับสู่ระดับปกติ ต้นทุนที่เพิ่มเข้ามาจะค้างอยู่
ธุรกิจเดินได้เพราะคนไม่กี่คน กิจการครอบครัวจำนวนมากพึ่งสูตร ฝีมือ หรือความสัมพันธ์ของเจ้าของคนเดียวโดยไม่รู้ตัว สาขาใหม่ต้องการสิ่งเหล่านี้ซ้ำอีกชุด ถ้ายังไม่ได้ถ่ายทอดออกมาเป็นวิธีทำงานที่คนอื่นทำตามได้ การขยายก็คือการแบ่งเวลาเจ้าของให้บางลง
ใช้เงินก้อนเดียวกันกับที่หล่อเลี้ยงกิจการเดิม เงินสดหมุนเวียนคือเส้นเลือดของกิจการ ถ้าเอาไปจมกับสาขาใหม่ ช่วงที่สาขาใหม่ยังไม่ทำกำไร กิจการเดิมจะขาดสภาพคล่อง
คนในบ้านมองภาพอนาคตคนละแบบ คนหนึ่งอยากโตเต็มที่ อีกคนอยากให้กิจการเล็กแต่มั่นคง เรื่องนี้พูดกันไม่ชัด แผนขยายจึงกลายเป็นสนามประลองความเห็นในครอบครัว ไม่ใช่การตัดสินใจทางธุรกิจ
ตัวอย่างสมมติ ร้านอาหารครอบครัวที่ขายดีมาสามปี เจ้าของคิดเปิดสาขาสอง เพราะคนต่อคิวหน้าร้านทุกเย็น แต่รสชาติทั้งหมดขึ้นกับแม่ครัวใหญ่เพียงคนเดียว และไม่มีสูตรที่เขียนไว้เป็นลายลักษณ์อักษร สาขาที่สองจึงยืมแม่ครัวมาครึ่งหนึ่ง สาขาแรกก็ไม่อร่อยเท่าเดิม ปัญหานี้ไม่ได้มาจากทำเลหรือเงินทุน แต่มาจากระบบที่ยังไม่พร้อมก่อนขยาย
ทางเลือกที่มี
ขยายไม่ได้มีแค่การเปิดสาขา ผมแบ่งเป็นสามทางใหญ่
ทางที่ 1 โตลึก ทำของเดิมให้ได้มากขึ้นในที่เดิม
เพิ่มกำลังผลิต เพิ่มรอบขาย เพิ่มราคาเฉลี่ยต่อบิล ขายให้ลูกค้าเดิมได้มากขึ้น โดยไม่เปิดที่ใหม่
ได้ ความเสี่ยงต่ำ เรียนรู้ได้เร็ว เงินลงทุนน้อย กำไรต่อหน่วยมักดีขึ้น เสีย โตได้แค่เพดานของที่เดิม และคู่แข่งอาจไปจับตลาดใหม่ก่อน เหมาะกับ กิจการที่ยังใช้กำลังการผลิตไม่เต็ม หรือยังไม่มีระบบที่คนอื่นทำแทนเจ้าของได้
ทางที่ 2 โตกว้าง เปิดสาขา เปิดตลาด หรือเพิ่มสายสินค้า
ทางนี้คือการขยายแบบที่คนส่วนใหญ่นึกถึง ลงทุนเพิ่มเพื่อเข้าถึงลูกค้ากลุ่มใหม่
ได้ เพดานรายได้สูงขึ้น กระจายความเสี่ยงจากลูกค้าหรือทำเลเดียว เสีย ใช้เงินและเวลาของเจ้าของมาก ความผิดพลาดแพง และถ้าล้มจะลากกิจการเดิมลงไปด้วย เหมาะกับ กิจการที่ทดสอบแล้วว่าโมเดลเดิมเอาไปทำซ้ำได้ มีผู้จัดการที่ไว้ใจได้ และมีเงินสำรองพอรับช่วงขาดทุนช่วงแรก
ทางที่ 3 โตแบบเบา ใช้พันธมิตรแทนการลงทุนเอง
เช่น ให้ตัวแทนจำหน่ายขายแทน ฝากผลิต หรือขายผ่านช่องทางที่คนอื่นมีลูกค้าอยู่แล้ว เจ้าของไม่ต้องสร้างทุกอย่างเอง
ได้ ใช้เงินน้อย ทดลองตลาดได้เร็ว ถอยได้ถ้าไม่เวิร์ก เสีย คุมคุณภาพและภาพลักษณ์ได้น้อยลง ส่วนแบ่งกำไรไปอยู่กับพันธมิตร และต้องไว้ใจคนนอกบ้าน เหมาะกับ กิจการที่สินค้ามีมาตรฐานชัด และเจ้าของยังไม่อยากแบกภาระสาขาเต็มรูปแบบ
ผมมักแนะนำให้ลองทางที่ 1 หรือ 3 ก่อน เป็นเหมือนการซ้อมใหญ่ ถ้าซ้อมแล้วเห็นว่าระบบและเงินสดรับได้ ค่อยขยับไปทางที่ 2
อีกจุดที่ผมอยากให้ระวังคือเรื่องคนในบ้านที่ทำงานร่วมกัน เมื่อกิจการเล็ก การตัดสินใจเร็วและใช้ความไว้ใจแทนกติกาได้ พอใหญ่ขึ้น ต้องมีใครสักคนรับผิดชอบสาขาหรือสายงานใหม่โดยตรง และต้องตกลงว่าเรื่องไหนเขาตัดสินใจได้เอง ถ้าเรื่องนี้ไม่ชัด ความขัดแย้งเล็ก ๆ จะกลายเป็นเรื่องใหญ่ในครอบครัวเร็วกว่าที่คิด
คำถามที่ควรถามตัวเองก่อนตัดสินใจ
- ยอดที่ดีอยู่ตอนนี้ มาจากความต้องการที่ต่อเนื่องอย่างน้อยหลายปี หรือเป็นช่วงเวลาพิเศษ
- ถ้าเจ้าของหายไปสองสัปดาห์ กิจการเดิมยังเดินได้ตามปกติไหม ถ้ายังไม่ได้ สาขาใหม่จะเดินได้อย่างไร
- ถ้าสาขาใหม่ขาดทุนต่อเนื่องหนึ่งปี เงินสดของกิจการเดิมยังพอจ่ายเงินเดือนและซื้อวัตถุดิบหรือไม่
- คนในครอบครัวที่เกี่ยวข้อง ตอบเรื่องเป้าหมายอีกห้าปีตรงกันหรือยัง
- ลูกค้าใหม่ที่เรากำลังจะไปหา เรารู้จักเขาจริงหรือเดาเอาจากลูกค้าเดิม
สัญญาณที่บอกว่าพร้อมขยายจริง
ผมไม่มีสูตรเดียว แต่มีสัญญาณที่ผมมักมองหาก่อนจะเห็นด้วยกับแผนขยาย อย่างแรกคือกิจการเดิมทำกำไรได้สม่ำเสมอหลายรอบบัญชี ไม่ใช่ปีเดียว และเงินที่จะใช้ขยายเป็นเงินที่ถ้าสูญไปแล้วกิจการเดิมยังอยู่ได้ เงินที่ต้องกู้มาจนตึงมือไม่ใช่เงินสำหรับการเดิมพันแบบนี้
อย่างที่สองคือมีคนอย่างน้อยหนึ่งคนที่เข้าใจงานพอจะดูแลที่ใหม่แทนเจ้าของ และเจ้าของไว้ใจให้เขาตัดสินใจได้ ถ้าคนคนนั้นยังไม่มี การขยายก็คือการเอาตัวเจ้าของไปแบ่งสองที่
อย่างที่สามคือเคยทดลองแล้ว อาจเป็นการขายออนไลน์ก่อนเปิดร้าน การเปิดบูธชั่วคราวก่อนเช่าพื้นที่ถาวร หรือการรับงานฝากผลิตสักล็อตก่อนซื้อเครื่องจักร การทดลองเล็ก ๆ ทำให้เรารู้ว่าลูกค้ากลุ่มใหม่ตอบรับจริงไหม ก่อนจะต้องจ่ายค่าเช่าหรือค่าผ่อนทุกเดือน
ถ้าครบทั้งสามข้อ ผมจึงถือว่าความพร้อมอยู่ในเกณฑ์ที่เสี่ยงได้ ถ้าขาดข้อใด ก็ไม่ได้แปลว่าห้ามขยายตลอดไป แค่ต้องไปเติมข้อนั้นก่อน
เรื่องสุดท้ายที่ครอบครัวมักลืมคือเรื่องคนในบ้านเอง ขยายแล้วใครจะได้ดูแลที่ใหม่ ใครจะได้ตำแหน่ง ใครจะรู้สึกว่าถูกข้าม ควรคุยกันก่อนเซ็นสัญญาเช่า ไม่ใช่หลังจากนั้น
ถ้าเป็นผม จะลองเขียนสามบรรทัดนี้ก่อน
บรรทัดแรก ธุรกิจเราทำเงินจากอะไรเป็นหลัก บรรทัดที่สอง สิ่งนั้นต้องพึ่งใครบ้างที่ทดแทนไม่ได้ บรรทัดที่สาม ถ้าต้องหยุดขยายไปอีกหนึ่งปี เราเสียอะไร ถ้าเสียไม่มาก แปลว่าไม่ต้องรีบ ถ้าเสียมาก ก็ควรรู้ให้ชัดว่าเสียเรื่องอะไร จะได้เลือกวิธีขยายที่ตรงกับเรื่องนั้น
การขยายเป็นการเดิมพันด้วยเงินและเวลาของทั้งครอบครัว คำตอบที่ดีจึงไม่ใช่คำตอบที่เร็วที่สุด แต่เป็นคำตอบที่ทุกคนในบ้านเข้าใจตรงกัน
สรุปสั้น ๆ คือ ยอดดีเป็นเหตุผลให้เริ่มคิด ไม่ใช่เหตุผลให้ลงมือ ผมมักเสนอให้กำหนดเงื่อนไขล่วงหน้าเป็นลายลักษณ์อักษร เช่น ถ้ายอดขายคงที่ระดับนี้ต่อเนื่องสิบสองเดือน และเงินสำรองถึงเป้านี้ จึงจะเริ่มขยาย เงื่อนไขที่ตกลงกันตอนใจเย็นช่วยกันความตื่นเต้นตอนยอดพุ่ง และทำให้คนในบ้านมีตัววัดเดียวกัน ไม่ต้องเถียงกันด้วยความรู้สึก
บางบ้านพบว่า หลังเขียนเงื่อนไขแล้ว ตัวเองยังอีกไกลจากจุดที่พร้อม นั่นไม่ใช่ข่าวร้าย เพราะรู้เร็วย่อมถูกกว่ารู้หลังลงทุน
ถ้าโจทย์ของคุณซับซ้อนกว่านี้ เล่าให้ผมฟังได้ที่ loongtiti.com/consult คุยครั้งแรก 30 นาทีไม่มีค่าใช้จ่าย
คำถามที่พบบ่อย
ธุรกิจครอบครัวควรขยายกิจการเมื่อไร
ไม่มีตัวเลขตายตัว ควรดูความพร้อมสามด้าน คือระบบที่คนอื่นทำแทนเจ้าของได้ เงินสดที่พอรับช่วงขาดทุนช่วงแรก และคนในครอบครัวที่มีเป้าหมายตรงกัน ถ้าขาดข้อใดข้อหนึ่ง ควรเตรียมให้ครบก่อน
ยอดขายดีต่อเนื่องแค่ไหนถึงควรขยาย
ควรดูว่ายอดดีมาจากอะไร ถ้ามาจากฤดูกาลหรือลูกค้ารายเดียว ยังไม่ควรใช้เป็นเหตุผลขยาย ยอดที่มาจากฐานลูกค้ากระจายและซื้อซ้ำต่อเนื่องหลายรอบบัญชี เป็นสัญญาณที่ไว้ใจได้มากกว่า
ขยายโดยไม่เปิดสาขาใหม่ได้ไหม
ได้ เช่น เพิ่มราคาเฉลี่ยต่อลูกค้า เพิ่มรอบการขาย ใช้ตัวแทนจำหน่าย หรือฝากผลิต วิธีเหล่านี้ใช้เงินน้อยกว่าและถอยได้ง่ายกว่า เหมาะใช้ทดสอบก่อนตัดสินใจลงทุนใหญ่
หนังสือแนะนำต่อจากบทความนี้
อ่านเพิ่มเติมใน E-book ลุงตี่
เนื้อหาเต็มๆ พร้อมเคสจริง บทเรียนจริง จากประสบการณ์กว่า 40 ปี
ไปร้านหนังสือรับ E-book ฟรี + เคล็ดลับธุรกิจทุกสัปดาห์
เพิ่มเพื่อนลุงตี่บน LINE แล้วพิมพ์ "ขอหนังสือ" รับ E-book "รวยด้วยตัวเอง" ฟรีทันที
เพิ่มเพื่อนลุงตี่บทความที่เกี่ยวข้อง

ส่งต่อกิจการให้ลูก ต้องเริ่มเตรียมกี่ปีก่อน
การส่งต่อกิจการไม่ใช่พิธีวันเดียว แต่เป็นกระบวนการหลายปี ลองดูว่าควรเริ่มตรงไหนและมีทางเลือกอะไรบ้าง

สินค้าเดิมขายยาก ควรหาตลาดใหม่หรือทำสินค้าใหม่
ก่อนเลือกตลาดใหม่หรือสินค้าใหม่ ลองถามก่อนว่าปัญหาอยู่ที่สินค้า ลูกค้า หรือช่องทาง เริ่มจากตลาดไม่ใช่โรงงาน

เจ้าของเป็นคอขวด จะถอยจากงานประจำวันอย่างไร
ทุกเรื่องต้องรอเจ้าของตัดสิน กิจการก็โตได้เท่าเวลาของคนเดียว ลองดูต้นเหตุและวิธีถอยออกมาทีละขั้น

ยอดขายโตแต่กำไรลด ต้องทบทวนกลยุทธ์ตรงไหน
ยอดขายเพิ่มแต่เงินในกระเป๋าไม่เพิ่มตาม ต้นเหตุมักไม่ได้อยู่ที่ยอดขาย ลองแยกอาการกับต้นเหตุก่อนแก้

เมื่อความตายกระซิบข้างหู: บทเรียนล้ำค่าสำหรับชีวิตและธุรกิจ
ลุงตี่ชวนคิดถึงความจริงที่หลีกเลี่ยงไม่ได้อย่างความตาย และวิธีที่การตระหนักถึงสิ่งนี้จะช่วยให้เราตัดสินใจเรื่องสำคัญในชีวิตและธุรกิจได้อย่างชาญฉลาด.

พลิกอีเมลสอบถาม ให้เป็น 'โอกาสทอง' ของธุรกิจ: สร้างสัมพันธ์ ก่อนสร้างยอดขาย
อีเมลสอบถามไม่ใช่แค่ข้อความ แต่คือสัญญาณทองที่บ่งบอกว่ามีคนสนใจธุรกิจคุณ ลุงตี่ขอชวนหลานๆ มาเปลี่ยนมุมมองจากการรีบขาย สู่การสร้างความเข้าใจและสัมพันธ์อันยั่งยืนกับลูกค้า.